
Bitkiler
BİTKİ
Yeryüzünde Bitki Örtüsünün Dağılışını Etkileyen Faktörler:
- İklim: Yağışlı bölgelerde bitki örtüsü gür olur. Ayrıca, iklimin karakterine göre bitki örtüsü de şekillenir. Sıcak ve nemli iklimlerde yetişen ağaç toplulukları geniş yapraklı olurken, soğuk iklim bölgelerinde yetişen ağaçlar iğne yapraklı olur.
- Yer şekilleri: Dağların uzanışı, yükselti ve eğim bitki örtüsünün dağılışını etkiler. Yüksek dağlar genellikle orman örtüsüne sahip olabilirken, alçak düzlükler daha çok çayır ve bozkırlara ev sahipliği yapabilir.
- Toprak: Toprağın yapısı ve çeşidi bitki dağılışını etkiler. Verimli topraklar bitki örtüsünün daha zengin ve gür olmasını sağlar.
- Beşerî Faktörler: İnsan faaliyetleri, bitki örtüsünün tahribatına ve değişimine neden olabilir. Ormanların tahrip edilmesi, tarım ve yerleşim alanları oluşturulması bitki dağılışını etkiler.
Yeryüzünde Oluşan Bitki Formasyonları:
Ormanlar: Ormanlar ağaçların temel unsuru olduğu bitki örtüleridir. Yağış, sıcaklık ve toprak şartlarının elverişli olduğu bölgelerde ağaçlar gelişir ve ormanları oluşturur. Ormanlar, dünya ekosistemlerinde önemli bir yer tutar.
Çayır ve Bozkırlar: Ormanlardan daha az yağış alan ve açık alanlar üzerinde yayılan bitki örtüleridir. Ağaçlar yerine otlar ve çalılar hakimdir. Bozkırlar, özellikle ılıman iklim bölgelerinde yaygındır.
Çöl ve Yarı-Çöl Bitki Örtüsü: Az yağış alan bölgelerde yaygındır. Kaktüsler ve diğer su tutma mekanizmasına sahip bitkiler bu bölgelerde yetişir.
Step ve Savanlar: Sıcaklık ve yağışın orta düzeyde olduğu bölgelerde görülür. Ağaçlar ile çalılar arasında geçiş formları bulunabilir.
Bataklıklar: Sık ve uzun süreli su birikintilerine sahip bölgelerde oluşan bitki örtüsüdür. Bataklıklar, su bitkileri ile karakterizedir.
Maki: Akdeniz ikliminin görüldüğü bölgelerde yer alan bitki örtüsüdür. Kızılçam ormanlarının tahrip edilmesi sonucu kısa boylu bodur bitki toplulukları olan maki ortaya çıkar.
Her bir formasyonun oluşumunda, iklim, yeryüzü şekilleri ve toprak gibi faktörlerin etkisi büyüktür. Bu nedenle dünya farklı bölgelerinde farklı bitki örtüleri ve formasyonları gözlemlenebilir.
Orman Formasyonu
- Ekvatoral Yağmur Ormanları:
- İklimi: Ekvatoral iklim
- Bitkisi: Yıl boyunca yeşil kalan 50-60 metre boyunda ağaçlar
- Dağılışı: Amazon Havzası, Kongo Havzası, Endonezya Adaları
- Muson Ormanları:
- İklimi: Muson iklimi
- Bitkisi: Yazın yeşeren, kışın yaprak döken ağaçlar (Tipik Ağacı: Teak Ağacı)
- Dağılışı: Güney ve Güneydoğu Asya kıyıları, Endonezya adaları
- Orta Kuşağın Karışık Ormanları:
- İklimi: Ilıman Okyanusal İklim
- Bitkisi: Geniş ve İğne Yapraklı Ağaçlar
- Dağılışı: Avrupa’nın Atlas Okyanusu kıyıları
- Tayga Ormanları:
- İklimi: Sert-Karasal iklim
- Bitkisi: İğne Yapraklı Ağaçlar
- Dağılışı: Sibirya ve Kanada
Çalı Formasyonu:
- Maki:
- İklimi: Akdeniz iklimi
- Bitkisi: Zeytin, Yaban Mersini, Zakkum, Defne, Keçiboynuzu (Harnup), Kocayemiş
- Dağılışı: Akdeniz havzası (İtalya, İspanya, Fransa, Yunanistan), Afrika’da KAP bölgesi (Güney Afrika Cumhuriyeti), Orta Şili, Kaliforniya yarımadası, Güneybatı Avustralya kıyıları
- Garig (Frigana):
- Makilerin tahrip edildiği yerlerde oluşan çalılardır.
- Dağılışı: Türkiye’de Muğla (Menteşe Yöresi) çevresinde görülür. Kermez Meşesi, Akçakesme, Laden, Katranardıcı
- Psödomaki (Yalancı Maki):
- Geniş yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanların tahrip edildiği yerlerde oluşan çalılardır.
- Dağılışı: Türkiye’de Doğu Karadeniz’de görülür.
Ot Formasyonu:
- Savan:
- İklimi: Subtropikal (Savan) İklimi
- Bitkisi: Yaz yağışları ile yeşeren, kışın kuraklık yüzünden sararan kurakçıl uzun otlar
- Dağılışı: Amazon Havzası, Kongo Havzası çevresi
- Bozkır (Step):
- İklimi: Ilıman Karasal İklim
- Bitkisi: İlkbaharda yağışlarla yeşeren, yazın kuraklıktan sararan kısa boylu otlar (Yavşanotu, Kekik, Adaçayı)
- Dağılışı: Orta Asya, İç Anadolu Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi vb.
- Çayır:
- İklimi: Sert-karasal İklim
- Bitkisi: Yaz boyu yeşil kalan bozkırdan daha uzun boylu otlar
- Dağılışı: Sibirya, Kanada
- Tundra:
- İklimi: Tundra İklimi
- Bitkisi: Soğuğa Dayanıklı Otsu Bitkiler, Liken, Yosun
- Dağılışı: Sibirya ve Kanada’nın kıyı kesimleri, Grönland Kıyıları
Çöl Bitkileri:
- İklim: Çöl İklimi
- Bitkisi: Kurakçıl otlar, Kaktüsler